'हामी एक नम्बरको पार्टी हो'

एमाओवादीबाट अलग्गिएको करिब ६ महिनापछि आफ्नै नेतृत्वमा गठन गरेको नेकपा-माओवादीको भर्खरै सम्पन्न सातौं महाधिवेशनबाट मोहन वैद्य पुनः सर्वसम्मत रूपमा अध्यक्ष चयन भएका छन् । तत्कालै जनयुद्धमा जाने कि अहिलेकै प्रक्रियामा फरक शक्तिका रूपमा रहने भन्ने बहसबीच महाधिवेशनले वैद्यद्वारा प्रस्तुत 'जनयुद्धको जगमा जनविद्रोह' भन्ने बीचको राजनीतिक कार्यदिशा पारित गरेको छ । पार्टीलाई अहिलेकै प्रक्रियामा सशक्त वैकल्पिक शक्तिका रूपमा उभ्याउने योजनमा रहेका वैद्यसँग महाधिवेशन, राष्ट्रिय राजनीतिलगायतका विषयमा कान्तिपुरका सरोजराज अधिकारी र दीपेन्द्र विष्टले गरेको संवाद: महाविधेशन कस्तो रहयो ?
महाधिवेशन कयौं जटिलताहरूका बीचबाट सम्पन्न भयो । मूलभूत रूपमा सफल र प्रभावकारी रह्यो । सबै साथीहरूको भनाइअनुसार सफल भयो भन्ने छ । समग्रमा केन्द्रीय कमिटीको बैठकले यसको समीक्षा गर्छ ।
क्रान्तिकारी पार्टीको अध्यक्षका हैसियतले आफैंले मूल्यांकन गर्दा कार्यकर्ताको अपेक्षा पूरा भएजस्तो लाग्छ ?
कार्यकर्ताको अपेक्षा देश र जनताको अपेक्षासँग जोडिएका हुन्छन् । वैचारिक रूपमा प्रतिवेदन प्रस्तुत गरिसकेका थिए । तल्लो स्तरसम्म छलफल गरेका थियौं । अलि बढी साथीहरूलाई केन्द्रीय कमिटीमा समेट्नुपर्छ भन्ने थियो । तर पछि चुस्तदुरुस्त बनाउनुपर्छ भन्नेतिर गयौं । केन्द्रीय समितिमा पर्नुपर्ने केही साथीहरू अझै पर्न सक्नुभएन । हाउसको आवाज पनि ठूलो बनाउँदा राम्रो सन्देश जाँदैन सानै हुनुपर्छ भन्ने आयो ।
केन्द्रीय नेतृत्व चयनमा विवाद भएर सानो बनाइएको होइन र ?
विवाद त भइहाल्छ । विवाद भएरै एक, डेढ दिन ढिलो भयो । हामीले सबै राज्यसमितिबाट लिस्ट मागेका थियौं । लिस्ट ठूलो-ठूलो आयो । झन्डैझन्डै तीन सयजति पुगिहाल्यो । गाह्रो भयो । पहिले पनि हाम्रो केन्द्रीय कमिटी सानै हुन्थ्यो ।
पदाधिकारीमा पनि केही विवाद आयो भन्ने छ नि ?
पदाधिकारीमा विवाद आएन । निर्विवाद रूपमा चयन भयो ।
तपाईंलाई संरक्षक बनाएर रामबहादुर थापाजीलाई अध्यक्ष र नेत्रविक्रम चन्दजीलाई महासचिव बनाउने कुरा आएको होइन ?
खै, केके कुरा चले अलग कुरा भयो । मेरो विषयमा त साथीहरूलाई खुला रूपमा कुरा राखिदिएको थिएँ । म त आवश्यक परे बस्ने, नभए नबस्ने भन्ने थियो । म त ३१ सालदेखि केन्द्रीय समितिमा बसेको, पाँचौं महाधिवेशनमा महासचिव पनि भएकै हो । मलाई रहर छैन । आवश्यकताले गर्दा बसैको हो । फेरि साथीहरूबाट पनि बस्नैपर्छ भन्ने आयो ।
सानो कमिटी बनाउनु, पुरानै पदाधिकारीलाई निरन्तरता दिनुको कारणचाहिँ एमाओवादीसँग पुनः सम्बन्घ जोड्न आधार रहोस् भनेर हो भन्ने पनि छन नि ?
होइन, सम्बन्ध जोड्ने त स्थिति नै छैन । कतिपय विषयमा कार्यगत एकता हुन सक्ने दिन आउला । अहिलेको स्थितिमा त उहाँहरू पनि महाधिवेशन गर्दै हुनुहुन्छ । त्यो सम्भव छैन ।
तपाईंले प्रस्तुत गर्नुभएको 'जनयुद्धको जगमा जनविद्रोह' गर्ने भन्ने कार्यदिशा स्पष्ट भएन, त्यसका साधनहरू के हुन् ? कहिलेदेखि गर्ने भनेर उठेका आवाजलाई कसरी सम्बोधन गर्नुभयो ?
यो छलफल बहस पार्टीमा हुन्छ । आगामी कार्यदिशा निर्धारण गर्ने विषयमा जनयुद्धको जग भन्ने कुरा स्वतः भइहाल्यो । हरेक पार्टीको आफ्नो आधार हुन्छ । दस वर्षसम्मका उपलब्धि र कमजोरी रहे । तिनलाई समीक्षा गर्दै अगाडि जाने हो । जनसंघर्ष, जनआन्दोलनका रूपमा अगाडि जान सकिन्छ ।
जनयुद्धको जगअन्तर्गत त फौजी संरचना, जनअदालत, जनसत्ता, आधार इलाका थियो । त्यसलाई फेरि निरन्तरता दिनुहुन्छ ?
अब त्यो स्थितिले टुंगो लगाउने कुरा हो । हिजोका दिनका ती जग त भत्किसकेका छन् ।
पुनःनिर्माण गर्नुहुन्छ ?
अब स्थिति कसरी जान्छ । हामीले जुन उद्देश्य लिएर दसवर्षे जनयुद्ध सुरु गरेका थियौं, त्यसका मूलभूत उद्देश्य भनेका राष्ट्रियता, जनतन्त्र, जनजीविकाका सवाल समाधान गर्ने भन्ने नै हो । ती उद्देश्य अझै पूरा हुन सकेका छैनन् । शान्ति प्रक्रियमा आएदेखि संविधान बनाउने प्रक्रियामा, संविधानसभामा पनि वर्गीय, जातीय, लैंगिक, मधेसी पिछडिएका क्षेत्रलगायतका जनसमुदायका हकहित र अधिकारको रक्षा गरेर जाने भनेर भनेका थियौं । तर ती पूरा भएनन् । अझै अन्योलमा छन् । हाम्रो मूल कुरा के हो भने देश र जनताका हकहितका निम्ति हामी अगाडि बढ्छौं । ती कुरा सम्बोधन भएनन् भने आन्दोलन अनिवार्य हुन्छ । कार्यदिशाको सार त्यही हो ।
तपाईं आफैंले जनयुद्धका जग भत्किसकेका छन् भन्नुभयो । हुँदै नभएको जगमा टेकेर कसरी जनविद्रोह हुन्छ ?
जग त छ । हामी पार्टीमै छौं, कहीँ गएका छैनौं । नेकपा-माओवादी छँदै छ । कार्यकर्ता छँदै छन् । त्यो संरचना त भत्क्यो । मान्छे त छँदै छौं । जनसरकार बनाएका थियौं, सरकार प्रमुख छँदै छन् । संरचना त थितिले निर्धारण गर्ने कुरा हो । शान्ति सम्झौता गर्ने क्रममा नयाँ राज्य पुनःसंरचना निर्माणका लागि नयाँ ढंगले जाने भन्ने सन्दर्भमा पुरानो संरचना भत्केकै हो । फेरि पनि जनताका समस्या समाधान गर्ने किसिमका नयाँ संरचना आएका छैनन् । नयाँ संरचना आउँदैन भने त गम्भीरतापूर्वक सोच्नुपर्ने हुन्छ ।
युवापंक्तिबाट ती सबै संरचना ब्युँताएर जनयुद्धको तयारी गर्नुपर्छ दबाब आएको थियो, होइन ?
छलफल बहसमा थुपै्र कुरा आए । जनयुद्ध गर्नुपर्छ । सशस्त्र जनविद्रोह गर्नुपर्छ भन्ने थुप्रै कुरा आए । यी सबैलाई संश्लेषण गर्दा जनयुद्धको जगलाई मान्ने कुरा भइहाल्यो । त्यसैको जगमा जनविद्रोहमा जानुपर्छ भनेका हौं । त्यसको साथसाथै जनताको संविधान बनाउने कुरामा पनि ध्यान दिनुपर्छ ।
जनयुद्धका लागि मूल नेतृत्व तयार नभएको हो ?
हामी त अहिले यही प्रक्रियामा छौं । यो प्रक्रिया के हुन्छ भनेर हेर्ने कुरा हो ।
यो प्रक्रियालाई स्विकार्नुभएको हो ?
स्वीकार गरे पनि, नगरे पनि यो प्रक्रियामा त हामी आइहालियो । हाम्रो कुरा होइन, जनताको कुरा हो । अब के हुन्छ भन्ने हो । संविभानसभा भंग भएको छ, नयाँ संविधान बनेको छैन । बने पनि कस्तो बन्छ भन्ने कुराको पनि सुनिश्चतता छैन । अहिलेको हाम्रो तत्कालिक कार्यनीति भनेको जनताको संघीय गणतन्त्र, राष्ट्रिय स्वाधीनता, जनसंविधान र राष्ट्रिय संयुक्त सरकार निर्माण हो । यसका निम्ति जनसंघर्षमा जान्छौं । यो हाम्रो तत्कालिका कार्यनीति हो । यी सबै अधिकार स्थापित गर्नतिर जान्छौं । यो प्रक्रिया कसरी अगाडि बढ्छ, स्थिति हेरेर हुन्छ । अर्को पक्ष कसरी आउँछ ? यी सबै चीजको बीचबाट अगाडि बढ्छौं ।
केन्द्रीय तहका युवाले त 'मूल नेतृत्व, केही पदाधिकारी तयार छैनन् भने विगतमा जनमोर्चाजस्तो खुला मोर्चा बनाएर बस्नुहोस्, हामी जनयुद्धमा जान्छौं’ सम्म भनेछन्, होइन ?
त्यो त आउँदै आएन । युवा र वृद्धको कुरा हुँदैन । त्यो विचारको कुरा हो । युवामा राम्रो विचार पनि हुन्छ, नराम्रो पनि । त्यस्तै वृद्धमा राम्रो, नराम्रो हुन्छ । मूलतः विचारको कुरा हो । 'आइडोलोजी' भन्ने चीज उमेरले निर्धारण गर्दैन । फेरि म स्वयं पनि विचारले बूढो भएको छैन । बिल्कुलै छैन । उमेरले त हुँदै छु तर त्यति बूढो त भाछैन । गिरिजाजीले ८४-८५ वर्षको उमेरमा प्रधानमन्त्री चलाउनुभाथ्यो । म त्यति बूढो त छैन । फेरि म बूढो भइसकेपछि पनि पूरै पद ओगटेर बस्नुपर्छ भन्नेवाला छैन । साथीहरू तयार भएपछि म छोड्दिइहाल्छु ।
गिरिजाजीले ८४ वर्षसम्म प्रधानमन्त्री चलाउनुभएको थियो, म पनि सक्छु भन्नुभएको ?
होइन । मैलै त्यसरी पनि भनेको होइन । तपाईंले बूढो पिंढी भनेकाले मैले उदाहरण दिएको हो ।
त्यस्तो जिम्मेवारी आयो भने त तयार हुनुहुन्छ ?
त्यस्तो जिम्मेवारी पनि आउँदैन । म त्यसरी जानेवाला पनि छैन । म काम गर्छु । सर्वोच्च पदमै बस्दा ठूलो भइन्छ भन्ने म ठान्दिनँ ।
राजनीतिकर्मी, एउटा पार्टीको अध्यक्ष भएपछि त देशको, सरकारको नेतृत्व गरौं भन्ने कुरा स्वाभाविक महत्त्वाकांक्षा होइन र ?
आवश्यकताअनुसार त हो । तर ममा त्यस्तो बढी महत्त्वाकांक्षा छैन । सबैले देखेकै कुरा हो । त्यसकारणले त्यस किसिमको महत्त्वाकांक्षा लिने कुरा भएन । आवश्यक पर्‍यो भने गइँदैन भन्ने पनि होइन ।
आजको दिनमा नेकपा-माओवादीको अध्यक्ष मोहन वैद्य 'किरण’ प्रधानमन्त्री बन्ने कुरा महत्त्वाकांक्षी योजनाजस्तो लाग्छ ?
अहिलेको स्थितिमा त्यो सम्भावना छैन । आवश्यकताका लागि त वस्तुगत स्थिति तयार हुनुपर्‍यो । अर्को कुरा क्रान्तिकारीहरूले पदमा बस्नै हुन्न भन्ने होइन । आवश्यकताअनुसार बस्नुपर्छ, त्यो छँदै छ । राजनीति गर्नु भनेकै राज्यसत्तामा जानु हो । त्यसकारण राज्यसत्तामा जाँदै जान्नँ भनेको होइन । आवश्यकताअनुसार गइन्छ पनि । अहिलेको अवस्थामा प्रधानमन्त्री पदका लागि  लुछाचुँडी भइराखेको छ । मलाई त्यो मन पर्दैन । बाबुरामजी बसे पनि, सुशीलजी, झलनाथजी आए पनि अर्को जी आए पनि खासै तात्त्विक अन्तर हुँदैन । नयाँ कुरा के दिने भन्ने छैन । त्यसकारण व्यक्तिको कुरा आएन । पार्टीले निर्णय गर्नै कुरा हो । त्यहीअनुसार जाने कुरा हो ।
आजको दिनसम्म नेकपा-माओवादी कति नम्बर पार्टी ?
नम्बरको कुरा नगरौं । अहिले यति नम्बर, उति नम्बरको पार्टी भनेर ठानेका पनि छैनौं, सोचेका पनि छैनौ ।
देश, जनता क्रान्तिको हितका निम्ति काम गर्छ कि गर्दैन भन्ने हो । नम्बरको मापदण्ड यही हो ।
जनतामा कत्तिको पकड छ भन्ठान्नुहुन्छ ?
देश र जनतालाई अगाडि बढाउने, मुक्ति दिलाउने हिसाबमा हामी एक नम्बरको पार्टी हो । हामी जत्तिको क्रान्तिकारी पार्टी छैन । सत्तामा कहिले को जान्छ कहिले को ? यी सब छोड्नहोस् । देश र जनतालाई जसले मुक्ति दिलाउँछ त्यो नै एक नम्बरको पार्टी हो ।
अहिले जुन प्रक्रिया चलिरहेको छ, तपाईंहरू त्यसको वैकल्पिक शक्ति हो कि यो प्रक्रियाभित्रकै शक्ति हो ?
यो प्रक्रिया नै के प्रक्रिया हो टुंगो छैन । हामी जनयुद्धबाट शान्ति प्रक्रियमा आएको हो । शान्ति प्रक्रियामा आइसकेपछि एकथरीले जनयुद्धका बेलामा जुन प्रतिबद्धता जाहेर
गरिएको थियो, ती सब छोड्यो । ती छोडिएका कुरालाई हामी अगाडि बढाउन चाहन्छौं । फेरि हामी प्रक्रिया आइहालेको हुनाले यो प्रक्रिया कसरी अगाडि बढ्छ भन्ने हेर्दै छौं ।
यदि यो प्रक्रियामा जनता र देशको पक्षमा समाधान निस्कियो भने ठिकै छ ।
शान्ति प्रक्रिया, त्यसभित्रको समायोजन प्रक्रियाप्रति त तपाईंहरूको असहमति थिएन र ? पार्टी फुट्नुको एउटा कारण पनि त्यही होइन ?
शान्ति प्रक्रियामा असहमति होइन । जसरी यो अगाडि बढ्यो त्यसमा असहमति हो । कयौं कुरा गलत भएका छन् भनेर भनेकै हो । गलत हुँदाहुँदै पनि फेरि आइराखेका छौं । त्यसकारण यो प्रक्रिया कसरी जान्छ । त्यो प्रक्रिया हेर्दै छौं ।
तपाईंहरू एक हुँदाचाहिं जनसंविधानमा निर्माणमा यथास्थितिवादीहरूले यताउति गरे भने जनविद्रोहमा जान्छौं भन्नुहुन्थ्यो, अहिले तपाईंहरूको स्थिति त्यही हो ?
गडबड भयो भने विद्रोहमा जान्छौं भनेर त पार्टी एक हुँदा भनेको ठीक हो । हामी त्यही अवस्थामा छौं । प्रचण्ड र बाबुरामजी सँगसँगै हुँदा पनि हाम्रा दस्तावेजमा गडबड भयो भने हामी विद्रोहमा जाने हो भनेका हौं ।
त्यसको अर्थ तपाईंको पार्टी नयाँ होइन, पालुङटार बैठकपछिको एमाओवादीको अवस्थामा तपाईंहरू हुनुहुन्छ, प्रचण्ड र बाबुरामले अडान छाडेकाले अलग्गिनुभएको मात्र हो भन्दा हुन्छ ?
हामीले नयाँ जनवादी गणतन्त्र घोषणा गर्ने भनेका हौं । त्यो कुरा उहाँहरूले छोड्नुभयो । हामीले नयाँ जनवादी गणतन्त्र स्थापनाका लागि क्रान्ति पूरा भएको छैन भनेर त्यसलाई पूरा गर्ने दिशामा छौं । उहाँहरूले राष्ट्रिय स्वाधीनताको कुरा पनि छोड्नुभयो । हामी राष्ट्रियता स्वाधीनता रक्षाको विषयमा अडिग छौं । नयाँ संविधान निर्माण गर्ने सवालमा पनि उहाँहरूले जातीय, क्षेत्रीय, लैंगिक, वर्गीयलगायतका तमाम विषय छोड्नुभएको छ । यसरी उहाँहरूले राजनीतिक धरातल छोड्नुभएको छ । प्रजातान्त्रिक शक्तिसँग सबै कुरा छाडेर सम्झौता गर्नुभयो । एकदम नयाँ बनाउने भन्ने हिसाबले त सम्झौता गर्न सकिन्छ । त्यसकारण हामीले विरोध गर्दै आएका हौं । पालुङटारमा पास भएको लाइन उहाँहरूले छोड्नुभयो । त्यो प्रक्रिया त टुंगिएको छैन । जनसेनाको त आत्मसमर्पण गराइयो । मूल कुरा सेना मात्र होइन । जनसंविधान निर्माणको विषय पनि हो । अब कसरी जान्छ, हेरेका छौं ।
तपाईंको विचार समूहले त चुनवाङदेखि नै गलत हुँदै गयो भन्नुभएको थियो फेरि शान्ति प्रक्रियामा छौं भन्नुहुन्छ, विरोधाभास भएन ?
मूल्यांकन नै गर्ने हो भने त चुनवाङ बैकठ मात्र होइन, अझै अगाडिबाटै गल्ती हुँदै आएको हो । अब महाधिवेशनपछि नयाँ कार्यदिशाका साथ अगाडि बढ्नपर्छ भन्ने छ ।
पार्टी एक हुँदा पालुङटार बैठकमा जुन दस्तावेज पेस गर्नुभएको थियो, त्यसैमा थोरै संशोधन अहिलेको महाधिवेशनमा पेस गर्नुभएछ नि ?
पालुङटारभन्दा धेरै फरक छ । हो कतिपय मूल्यांकन गर्ने विषयमा यताउति मिलेको हुन सक्छ ।
पालुङटार बैठक हुँदा संविधानसभा थियो, अहिले छैन । घटनाक्रमलाई सम्बोधन गर्नेबाहेक सारमा त दस्तावेज त्यस्तै छ त ?
जनवादी क्रान्तिको सार त त्यही नै हो । जनवादी क्रान्ति सम्पन्न भएको छैन । त्यो बेला मुलुक अर्धऔपनिवेशिक, अर्धसामन्ती अवस्थामा छ भनेका थियौं । अहिले अर्धऔपनिवेशिक हटाएर नवऔपनिवेशिक भन्यौं ।
नयाँ पार्टी गठन गरेको छ महिना भइसक्यो । कार्यकर्तामा पुगे पनि जनतामा पुग्नुभएको छैन, कसरी हुन्छ संघर्ष ?
यहाँले भनेको कुरा ठिकै हो । एक प्रकारले त हामी जनतामा गएका छौं । दृष्टिकोण पनि पेस गरेका छौं । योजनाबद्ध रूपमा संघर्षको कार्यक्रम लिएर भने गएका छैनौं । किनभने सिजन पनि थिएन । पहिले सांगठनिक कुरामै ध्यान दिनुपर्छ भनेर त्यता लाग्यौं । अब संघर्ष कार्यक्रम लिएर जनतामा जान्छौं ।
के भनेर जानुहुन्छ ?
जनसंविधान, जनजीविका, राष्ट्रियता रक्षा, भ्रष्टाचार, कमिसनतन्त्र, दलाल तत्त्वका विरुद्ध जनतामा जान्छौं ।
संघर्षको स्वरूप कस्तो हुन्छ ?
शान्तिपूर्ण नै हुन्छ ।
तपाईंले उठाउने मुद्दाभित्र सरकारको नेतृत्व परिवर्तनको एजेन्डा छैन ?
छ । यसमा हाम्रो कांग्रेस एमालेलगायतका विपक्षीसँग पनि कुरा मिल्छ । तर त्योभन्दा अगाडि कसरी जाने भन्नेचाहिं मिल्दैन । सरकार हटाएर मात्र भएन । नयाँ सरकारले संविधान बनाउने,  कस्तो संविधान बनाउने भन्ने कुरामा उहाँहरूसँग मिल्दैन । तैपनि विषय हेरेर मिल्ने कुरामा कार्यगत एकता हुन सक्छ ।
नयाँ संविधान कसरी बनाउने ?
त्यसमा कांग्रेस-एमाले अलमलमा हुनुहुन्छ । उहाँको बुझाइ स्पष्ट छैन । उहाँहरू संविधानसभा ढंगको नभएर संसद् ढंगको हुन्छ भन्नुहुन्छ । हिजोको संविधानसभामा एघारवटा प्रतिवेदन छन् । आयोग छ । आयोगले प्रतिवेदन दिएको छ । त्यसलाई समेटेर जाने कि अलग गरेर जाने छलफल, बहस भएको छैन । कि ती सबै गलत भए भनेर जान सकिन्छ । यो प्रक्रिया त बाह्रबुँदे सहमति हँुदै आएको कुरा हो । जनताका आधारभूत आवश्यकता सम्बोधन गर्ने विषयमा दलहरूका बीचमा सहमति हुनुपर्‍यो ।
भर्खरै बाह्रबुँदे सहमतिको कुरा गर्नुभयो, त्यसलाई आत्मसात् गर्नुभएको हो ?
त्यसमा भएका कुरा पनि उल्ट्याउने कुरा भइरहेको छ । बाह्रबुँदेमा केही कमीकमजोरी छन् भन्दै आएका छौं । त्यसअनुसार पनि त गर्नुपर्‍यो । विस्तृत शान्ति सम्झौता, बालुवाटारमा भएका सम्झौताअनुसार पनि त गर्नुपर्‍यो ।
तपाईंको पार्टीभित्रको एउटा हिस्सा त बाह्रबुँदेबाटै गल्ती भएको ठान्छ नि ?
एकथरी सही भएको छ भन्ने पनि छ । अर्को थरी गलत भएको छ भन्ने पनि छ । अब परिणाममा के हुन्छ हेर्नुपर्छ । तर प्रक्रिया त सकिएको छैन । केही त सकियो, जनमुक्ति सेनाको समायोजन भएन । तर जनसंविधान बनाउने भन्ने कुरा त सकिएको छैन ।
संविधान बनाउने तपाईंको रोडम्याप के ?
हाम्रो रोडम्याप प्रस्ट छ । जनतालाई अधिकार सम्पन्न बनाउनुपर्छ । त्यहीअनुसार जाऔं भन्ने हो ।
संविधान निर्माणको विधि नि ?
अब पुरानो सहमति काम लाग्दैन । पार्टीहरूका बीचमा नयाँ सहमति गरौं । कांग्रेस, कम्युनिस्ट भन्ने कुरा छोडिदिऔं एकछिनका लागि । जनताका समस्यालाई पत्ता लगाऊ । त्यसलाई सूचीबद्ध गरौं अनि ती समस्या समाधान गर्छौं भनेर प्रतिबद्धता जाहेर गरौं । नयाँ संविधान बनाऔं । त्यो नगरी कसरी हुन्छ ?
त्यो कुन विधिबाट गर्ने भन्ने हो ?
विधि त दोस्रो कुरा हो । पहिलो त सिद्धान्तमा सहमत हुनुपर्‍यो । विधि त चुनाव नै होला । जनताले बनाउनुपर्‍यो ।
तपाईंले महाधिवेशन उद्घाटनसत्रमा पनि नयाँ सहमतिको कुरा उठाउनुभएको थियो, त्यसलाई स्पष्ट पारिदिनुहोस् न ?
पुराना सहमतिले काम गरेन भन्ने त प्रस्ट देखिएको छ । संविधानसभाबाट नयाँ संविधान निर्माण गर्ने नै सार हो । अब सबै पार्टी बसेर छलफलबाट कस्तो संविधान निर्माण गर्ने भन्ने विषयमा पहिले सहमति हुनुपर्‍यो ।
फरक प्रसंगमा जाऔं, तपाईंहरूले उठाउनुभएको राष्ट्रिय स्वाधीनता हिजो प्रचण्डजीहरूले भनेको जस्तो राष्ट्रियता स्वाधीनता हो कि फरक हो ?
सँगसँगै हुँदा त एउटै थियो । राष्ट्रियता स्वाधीनता भनेको त देशमा भएको वैदेशिक हस्तक्षेप, उत्पीडन अन्त्य गर्नुपर्छ भन्ने हो । कुरा त एउटै हो तर उहाँहरूले ती सबलाई छोडिदिनुभयो ।
छोडेको मात्रै हो र ?
छोड्ने मात्र होइन, अलि बढी आत्मसमर्पण गर्ने काम गर्नुभयो । राष्ट्रियता स्वाधीनताका सन्दर्भमा भारत र नेपालबीचको सम्बन्ध त हामी राम्रै बनाउन चाहन्छौं । तर असमान सन्धिसम्झौता खारेज गर्नुपर्छ भन्ने हो । हिलेको स्थितिमा नेपाली र भारतीय जनताको आवश्यकताअनुसारको नयाँ सन्धिसम्झौता गर्नुपर्‍यो । सीमालगायतका समस्या समाधान गर्नुपर्‍यो ।
एमाले, माले, एमाओवादी सबैले सडकमा हुँदा यो विषय उठाए तर सत्तामा पुगेपछि बिर्से । तपाईंहरू पनि सरकारमा गएपछि नफेरिने ग्यारेन्टी के ?
व्यक्ति त बिग्रन सक्ला तर ती समस्याको समाधान अपरिहार्य छ ।
कम्युनिस्ट पार्टीमा त मूल नेतृत्व बिग्रेपछि सबै सकिन्न र ?
त्यो त ठिकै हो । नेतृत्व बिग्रेपछि त बिगि्रहाल्यो । त्यसकारण हामीले सामूहिक नेतृत्वमा जोड दिँदै आएका हौं । तर हाम्रो पार्टी त्यो ढंगले जाँदैन । व्यक्ति विशेषको जिम्मेवारी त लिन सकिँदैन । तर मेरो कुरा गर्नुहुन्छ भने देश र जनताको हितप्रति कहिल्यै पनि गद्दारी गर्दिनँ ।
बाबुराम र प्रचण्डलाई गद्दार भन्नुभयो होइन ?
गद्दार त भनेको छैन । उहाँहरूले अलि क्रान्तिमा गद्दारी गर्नुभयो भनेका हौं ।
गद्दारी गर्ने गद्दार भएन र ?
हो, कयौं कुरामा उहाँहरूबाट गद्दारी भएका छन् ।
आजको दिनमा प्रचण्ड र बाबुरामजीलाई अलग्याएर हेर्न मिल्छ कि दुवै उस्तै हो ?
कतिपय मामिलामा उहाँहरू एउटै हो । खासगरी राजनीतिक रूपमा त एउटै हो । सुरुका दिनमा बाबुरामजीले पनि मेहनत गरेकै हो । प्रचण्डजीले पनि गरेकै हो । त्यसकारण दुवैमा आआफ्ना किसिमका विशेषता छन् ।
सत्ताको नेतृत्व एमाओवादीले गरेको छ, नेतृत्वमा बाबुरामजी हुनहुन्छ । राष्ट्रिय राजनीतिमा जति पनि घटनाक्रम विकसित भएका छन्, त्यसको नेतृत्व कसले गरेको छ बाबुरामजीले कि प्रचण्डले ?
विचारका हिसाले बाबुरामजीले नै गर्नुभएको छ । प्रचण्डजीले गर्नुभएको छैन । लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको अवधारणालाई अघि सार्ने बाबुरामजी नै हो । वैचारिक नेतृत्व प्रचण्डजीका हातमा छैन भन्ने स्पष्ट छ । प्राविधिक नेतृत्व प्रचण्डजीले गर्नुभएको छ, त्यसमा पनि कहिलेकाहीं यताउति गर्नुहुन्छ ।
पार्टीमा बहुमत भएर पनि प्रचण्डले किन निर्णय गराउन सक्नुहुन्न ?
यो त उहाँहरूले जान्ने कुरा हो । उहाँहरूको कुरामा हामीले विश्लेषण गरेर किन टाउको दुखाउने ?
बाबुराजीलाई प्रधानमन्त्री बनाएको त तपाईंहरूले हो नि ?
सबैले सल्लाह गरेर बनाएको हो ।
धोबीघाटको अगुवा त तपाईं हो नि ?
धोबीघाट पनि गरियो । केन्द्रीय समितिमा पनि प्रस्ताव राखियो । प्रचण्डले पनि सहमति जनाउनुभएको हो ।
प्रचण्डजीले त धोबीघाट सम्झौता आफूविरुद्धको हो भन्नुभएको थियो । तपाईंहरूले बहुमतले पेलेर निर्णय गराउनुभएको होइन ?
त्यो त हो । प्रचण्डजीले पनि धोबीघाटजस्ता  धेरै घाट घटाउनुभएको छ । हामीलाई बाइपास गरेर बाबुरामजीलाई अँगालो हाल्दा प्रचण्डजीलाई आनन्द हुने । हामी मिल्दा नहुने भन्ने भएन ।
अहिले आएर धोबीघाट गठबन्धन गरेकामा केही पछुतो छ ?
बाबुरामजीले पनि धोका दिनुभयो । लगत्तै हामीले पनि विरोध गरिहाल्यौं । त्यो गठबन्धनपछि बाबुरामजी प्रधानमन्त्री हुनुभयो । त्यसपछि प्रचण्डजीले म बाबुरामसँग नमिल्ने हो भने खैरियत छैन भन्ने बुझ्नुभयो । बाबुरामजीले पनि प्रचण्डसँग मिल्नुपर्छ भन्ठान्नुभयो । त्यसपछि हामीलाई थाहै नदिई मधेसी मोर्चासँग सुटुक्क सम्झौता गर्नुभयो । सामूहिक नेतृत्व स्थापित गर्ने उद्देश्य त राम्रै लिएको हो । तर बाबुरामजीले धोका दिनुभयो । प्रचण्डजीले भन्दा पनि बाबुरामजीले नै धोका दिनुभएको हो ।